człowiek
Autor: Łukasz Malinowski | dodano: 2012-07-05
Skald o twardej czaszce


W zeszłym roku minęło 1100 lat od narodzin Egila Skallagrimssona, jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci w historii Islandii. Najsłynniejszy skald okresu wikingów nigdy nie zapisał swoich dzieł, jednak większość z nich przetrwała do dziś. Mimo że był poganinem, tak bardzo fascynował chrześcijan, że poświęcono mu sagę, wzorowaną na żywotach świętych.

Egil Skallagrimsson urodził się ok. 910 roku na Islandii. Był synem lokalnego przywódcy, Skallagrima Kveldulfssona. Wiemy, że odbył wiele podróży po Europie, z których przynajmniej część miała charakter łupieski. Z pewnością był w Norwegii i w Anglii, znał króla Eryka Krwawego Topora, Hakona Dobrego oraz Adalsteina. Jesień życia spędził na Islandii. Osiadł w gospodarstwie Borg, dając początek wpływowej i szanowanej rodzinie (jego potomkiem był m.in. Snorri Sturluson, najsłynniejszy islandzki historyk i intelektualista okresu średniowiecza). Zmarł jako sędziwy starzec, niedługo przed rokiem 1000. Do końca życia pozostał poganinem. Kilka lat po śmierci Egila, jego zwłoki zostały przeniesione z kopca do kościoła w Mosfell.


Egil Skallagrimsson (ilustracja z XVII-wiecznego manuskryptu).


Kruki nad polem bitwy
Losy Egila nie uległy zapomnieniu, ponieważ zostawił po sobie trwały ślad - poematy. Według tradycji było ich sześć. Do naszych czasów zachowały się trzy oraz kilkadziesiąt luźnych strof i wersów (tzw. lausavísur). Utwory te należą do najznakomitszych pomników średniowiecznej poezji i najwspanialszych dzieł poetyckich, jakie kiedykolwiek powstały w Skandynawii.

Pierwszy poemat, „Wykupienie głowy" (Höfuðlausn), został skomponowany w połowie X wieku w York, na dworze króla Eryka Krwawego Topora. Według XIII-wiecznej „Sagi o Egilu", poeta znalazł się w Yorku wskutek niefortunnego zrządzenia losu. Sztorm zatopił statek Egila, co zmusiło go do udania się na dwór Eryka. Został tam uwięziony i, by ocalić życie, musiał ułożyć poemat, tzw. drápa, wychwalający króla. Okoliczności powstania poematu znajdują potwierdzenie w jego treści. Głównym tematem, jak na utwór wikinga przystało, jest wojna i bohaterskie czyny, jakich mieli dokonać Eryk i Egil, a król jest wychwalany głównie za odwagę i gościnność. Poemat został skomponowany w tzw. runhet - metrum, które prawdopodobnie było oryginalnym pomysłem Egila. To pierwszy rymowany poemat w historii Skandynawii, a skalda można uznać za prekursora rymowanej poezji w północnej Europie.

Egil lubował się w opisywaniu makabrycznych scen. Za przykład może posłużyć opis zwierząt, żerujących na trupach, pozostawionych na polu bitwy:

Bitewne żurawie [kruki] kołujące
na dole ciała stygnące [trupy po bitwie];
posoka krwawa nasyca
wojowniczych mew [kruków] dziobate lica;

Rozdziera wilk ludzkie kończyny
gdy z rany jak ze strumyka, płyny
ptasi policzek zaczerwieniają
kruczy dziób krwią zabarwiają

Kolejnym poematem Egila jest „Żal po stracie synów" (Sonattorek), powstały ok. 960 roku. Skomponował go w tzw. metrum kviðuháttr. Jego wyznacznikiem była nie tylko aliteracja, ale przede wszystkim to, że wszystkie nieparzyste wersy mają po trzy, a parzyste - po cztery sylaby, natomiast każdy wers ma po dwa akcenty. Poemat świadczy o erudycji autora, na uwagę zasługuje także prostota formy i przejrzystość. Wypełniają go misterne kenningi (rodzaj peryfraz, czyli omówień), których rozszyfrowanie jest trudne nawet dla historyków i które otwierają drogę do różnych interpretacji utworu. Egil skomponował poemat po śmierci synów: Gunnara i Bodvara. Kiedy ulubiony przez Egila Bodvar utopił się, poeta postanowił zagłodzić się na śmierć, jednak córka przekonała go, by ulżył cierpieniom, wyrażając swoje uczucia w poemacie.

„Żal po stracie synów" był w poezji skandynawskiej czymś zupełnie nowym. Nigdy wcześniej artyści nie koncentrowali się na indywidualnych przeżyciach, a już zwłaszcza nie opisywali emocji, związanych z cierpieniem, których okazywanie uchodziło wśród wojowników za słabość. Egil był pierwszym poetą, który pisał o uczuciach, które wikingowie uznawali za godne pogardy. (...)

Egil berserk
Nie tylko poezja Egila przetrwała próbę czasu. Pamięć o wikińskim skaldzie zachowała się dzięki licznym opowieściom, które w końcu przybrały formę „Sagi o Egilu". Saga powstała w XII wieku, w kręgu rodziny z Borg, dla której dzieje sławnego przodka miały znaczenie polityczne. Niewykluczone, że jej autorem był Snorri Sturluson. W hierarchii społecznej, opartej na prestiżu, powoływanie się na niegdysiejszą władzę Egila pozwalało rościć sobie prawo do panowania nad regionem i zwierzchnictwa nad sąsiadami. Z tego też względu potomkowie poety przykładali ogromną wagę do pielęgnowania legendy i utrwalenia dzieł Egila na piśmie.

W utworze będącym mieszanką pogańskich tradycji, chrześcijańskich idei, przekazu historycznego i literackiej fikcji, Egil Skallagrimsson jawi się jako heros.

Sławnemu skaldowi przypisano nadnaturalne pochodzenie. Jego dziadek, Kveldulf (dosł. Nocny Wilk), miał co wieczór przemieniać się w wilka (to samo ponoć zdarzało się i jego ojcu). Mało tego, sam Egil został uznany za berserka, czyli wojownika, który potrafi potęgować swoje siły, wpadając w bitewny szał. Podczas pewnego pojedynku bohater miał rzucić się bez broni na przeciwnika i przegryźć mu grdykę, tak jak robią to wilki.

Historyczny Egil był wyznawcą Odyna, jako że właśnie ten bóg był patronem skaldów (Egil kilkakrotnie wspomina o tym w swoich dziełach). Nie wiadomo natomiast, czy znał magię run. W sadze posługuje się magią run w mistrzowski sposób, wykorzystując ją zarówno w celach dobrych, jak i złych. Dzięki tej umiejętności Egil miał nawet wpłynąć na historię Norwegii. Skald miał rzucić klątwę na syna Haralda Pięknowłosego, Eryka Krwawego Topora i jego żonę, wskutek czego małżonkowie zostali wygnani z Norwegii, a to umożliwiło objęcie władzy Hakonowi Dobremu. Skald miał przekląć króla w dość spektakularny sposób. Udał się na wzgórze, zabił konia i zatknął jego łeb na leszczynowym palu. Następnie na drewnie wyrył runiczne zaklęcie. Takie przedstawienie wydarzeń w sadze miało cel polityczny. Podtrzymywało megalomanię XIII-wiecznych Islandczyków i przekonywało ich, że ich przodkowie czynnie wpływali na historię całego regionu.

Tajemnica ponurego skalda
Legendarny Egil różnił się od dzisiejszych, przystojnych i szarmanckich filmowych bohaterów. Już od dzieciństwa przypuszczano, że w wieku dojrzałym będzie brzydki:

„Czoło jego było szerokie, twarz duża, krzaczaste brwi, nos krótki i bardzo gruby, zarost pokrywał większą część twarzy, szczęki i broda były kanciaste, kark tak gruby i bary tak rozłożyste, że wyróżniał się wśród innych mężczyzn. A gdy go ogarniał gniew, cała jego postać przybierała wyraz okrucieństwa. Dobrze zbudowany i wyższy wzrostem od wszystkich, włosy miał gęste, szarawego koloru jak sierść wilka, ale bardzo wcześnie obnażyła mu czaszkę łysina".

Jego wygląd był odpychający i zupełnie nie pasował do dzisiejszego wizerunku wątłego poety. Kwadratowa szczęka, szerokie bary i zamiłowanie do przemocy czyniły go podobnym do współczesnych bokserów albo chuliganów z piłkarskich stadionów, dzielących z Egilem słabość do rymowanych przyśpiewek.

Więcej w miesięczniku „Wiedza i Życie" nr 03/2011 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
12/2017
11/2017
Kalendarium
Grudzień
16
W 1910 r. na lotnisku we francuskim Issy-les-Moulineaux swój pierwszy i jedyny lot odbył pierwszy na świecie samolot z silnikiem odrzutowym Coandă 1910.
Warto przeczytać
Grafika komputerowa zazwyczaj kojarzy się z wyretuszowanymi zdjęciami modeli i modelek. W rzeczywistości daje nam o wiele większe możliwości.
Piksele, wektory i inne stwory to wprowadzenie do grafiki komputerowej dla dzieci i nie tylko.

WSPÓŁPRACUJEMY
Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Łukasz Malinowski | dodano: 2012-07-05
Skald o twardej czaszce


W zeszłym roku minęło 1100 lat od narodzin Egila Skallagrimssona, jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci w historii Islandii. Najsłynniejszy skald okresu wikingów nigdy nie zapisał swoich dzieł, jednak większość z nich przetrwała do dziś. Mimo że był poganinem, tak bardzo fascynował chrześcijan, że poświęcono mu sagę, wzorowaną na żywotach świętych.

Egil Skallagrimsson urodził się ok. 910 roku na Islandii. Był synem lokalnego przywódcy, Skallagrima Kveldulfssona. Wiemy, że odbył wiele podróży po Europie, z których przynajmniej część miała charakter łupieski. Z pewnością był w Norwegii i w Anglii, znał króla Eryka Krwawego Topora, Hakona Dobrego oraz Adalsteina. Jesień życia spędził na Islandii. Osiadł w gospodarstwie Borg, dając początek wpływowej i szanowanej rodzinie (jego potomkiem był m.in. Snorri Sturluson, najsłynniejszy islandzki historyk i intelektualista okresu średniowiecza). Zmarł jako sędziwy starzec, niedługo przed rokiem 1000. Do końca życia pozostał poganinem. Kilka lat po śmierci Egila, jego zwłoki zostały przeniesione z kopca do kościoła w Mosfell.


Egil Skallagrimsson (ilustracja z XVII-wiecznego manuskryptu).


Kruki nad polem bitwy
Losy Egila nie uległy zapomnieniu, ponieważ zostawił po sobie trwały ślad - poematy. Według tradycji było ich sześć. Do naszych czasów zachowały się trzy oraz kilkadziesiąt luźnych strof i wersów (tzw. lausavísur). Utwory te należą do najznakomitszych pomników średniowiecznej poezji i najwspanialszych dzieł poetyckich, jakie kiedykolwiek powstały w Skandynawii.

Pierwszy poemat, „Wykupienie głowy" (Höfuðlausn), został skomponowany w połowie X wieku w York, na dworze króla Eryka Krwawego Topora. Według XIII-wiecznej „Sagi o Egilu", poeta znalazł się w Yorku wskutek niefortunnego zrządzenia losu. Sztorm zatopił statek Egila, co zmusiło go do udania się na dwór Eryka. Został tam uwięziony i, by ocalić życie, musiał ułożyć poemat, tzw. drápa, wychwalający króla. Okoliczności powstania poematu znajdują potwierdzenie w jego treści. Głównym tematem, jak na utwór wikinga przystało, jest wojna i bohaterskie czyny, jakich mieli dokonać Eryk i Egil, a król jest wychwalany głównie za odwagę i gościnność. Poemat został skomponowany w tzw. runhet - metrum, które prawdopodobnie było oryginalnym pomysłem Egila. To pierwszy rymowany poemat w historii Skandynawii, a skalda można uznać za prekursora rymowanej poezji w północnej Europie.

Egil lubował się w opisywaniu makabrycznych scen. Za przykład może posłużyć opis zwierząt, żerujących na trupach, pozostawionych na polu bitwy:

Bitewne żurawie [kruki] kołujące
na dole ciała stygnące [trupy po bitwie];
posoka krwawa nasyca
wojowniczych mew [kruków] dziobate lica;

Rozdziera wilk ludzkie kończyny
gdy z rany jak ze strumyka, płyny
ptasi policzek zaczerwieniają
kruczy dziób krwią zabarwiają

Kolejnym poematem Egila jest „Żal po stracie synów" (Sonattorek), powstały ok. 960 roku. Skomponował go w tzw. metrum kviðuháttr. Jego wyznacznikiem była nie tylko aliteracja, ale przede wszystkim to, że wszystkie nieparzyste wersy mają po trzy, a parzyste - po cztery sylaby, natomiast każdy wers ma po dwa akcenty. Poemat świadczy o erudycji autora, na uwagę zasługuje także prostota formy i przejrzystość. Wypełniają go misterne kenningi (rodzaj peryfraz, czyli omówień), których rozszyfrowanie jest trudne nawet dla historyków i które otwierają drogę do różnych interpretacji utworu. Egil skomponował poemat po śmierci synów: Gunnara i Bodvara. Kiedy ulubiony przez Egila Bodvar utopił się, poeta postanowił zagłodzić się na śmierć, jednak córka przekonała go, by ulżył cierpieniom, wyrażając swoje uczucia w poemacie.

„Żal po stracie synów" był w poezji skandynawskiej czymś zupełnie nowym. Nigdy wcześniej artyści nie koncentrowali się na indywidualnych przeżyciach, a już zwłaszcza nie opisywali emocji, związanych z cierpieniem, których okazywanie uchodziło wśród wojowników za słabość. Egil był pierwszym poetą, który pisał o uczuciach, które wikingowie uznawali za godne pogardy. (...)

Egil berserk
Nie tylko poezja Egila przetrwała próbę czasu. Pamięć o wikińskim skaldzie zachowała się dzięki licznym opowieściom, które w końcu przybrały formę „Sagi o Egilu". Saga powstała w XII wieku, w kręgu rodziny z Borg, dla której dzieje sławnego przodka miały znaczenie polityczne. Niewykluczone, że jej autorem był Snorri Sturluson. W hierarchii społecznej, opartej na prestiżu, powoływanie się na niegdysiejszą władzę Egila pozwalało rościć sobie prawo do panowania nad regionem i zwierzchnictwa nad sąsiadami. Z tego też względu potomkowie poety przykładali ogromną wagę do pielęgnowania legendy i utrwalenia dzieł Egila na piśmie.

W utworze będącym mieszanką pogańskich tradycji, chrześcijańskich idei, przekazu historycznego i literackiej fikcji, Egil Skallagrimsson jawi się jako heros.

Sławnemu skaldowi przypisano nadnaturalne pochodzenie. Jego dziadek, Kveldulf (dosł. Nocny Wilk), miał co wieczór przemieniać się w wilka (to samo ponoć zdarzało się i jego ojcu). Mało tego, sam Egil został uznany za berserka, czyli wojownika, który potrafi potęgować swoje siły, wpadając w bitewny szał. Podczas pewnego pojedynku bohater miał rzucić się bez broni na przeciwnika i przegryźć mu grdykę, tak jak robią to wilki.

Historyczny Egil był wyznawcą Odyna, jako że właśnie ten bóg był patronem skaldów (Egil kilkakrotnie wspomina o tym w swoich dziełach). Nie wiadomo natomiast, czy znał magię run. W sadze posługuje się magią run w mistrzowski sposób, wykorzystując ją zarówno w celach dobrych, jak i złych. Dzięki tej umiejętności Egil miał nawet wpłynąć na historię Norwegii. Skald miał rzucić klątwę na syna Haralda Pięknowłosego, Eryka Krwawego Topora i jego żonę, wskutek czego małżonkowie zostali wygnani z Norwegii, a to umożliwiło objęcie władzy Hakonowi Dobremu. Skald miał przekląć króla w dość spektakularny sposób. Udał się na wzgórze, zabił konia i zatknął jego łeb na leszczynowym palu. Następnie na drewnie wyrył runiczne zaklęcie. Takie przedstawienie wydarzeń w sadze miało cel polityczny. Podtrzymywało megalomanię XIII-wiecznych Islandczyków i przekonywało ich, że ich przodkowie czynnie wpływali na historię całego regionu.

Tajemnica ponurego skalda
Legendarny Egil różnił się od dzisiejszych, przystojnych i szarmanckich filmowych bohaterów. Już od dzieciństwa przypuszczano, że w wieku dojrzałym będzie brzydki:

„Czoło jego było szerokie, twarz duża, krzaczaste brwi, nos krótki i bardzo gruby, zarost pokrywał większą część twarzy, szczęki i broda były kanciaste, kark tak gruby i bary tak rozłożyste, że wyróżniał się wśród innych mężczyzn. A gdy go ogarniał gniew, cała jego postać przybierała wyraz okrucieństwa. Dobrze zbudowany i wyższy wzrostem od wszystkich, włosy miał gęste, szarawego koloru jak sierść wilka, ale bardzo wcześnie obnażyła mu czaszkę łysina".

Jego wygląd był odpychający i zupełnie nie pasował do dzisiejszego wizerunku wątłego poety. Kwadratowa szczęka, szerokie bary i zamiłowanie do przemocy czyniły go podobnym do współczesnych bokserów albo chuliganów z piłkarskich stadionów, dzielących z Egilem słabość do rymowanych przyśpiewek.