wszechświat
Autor: Weronika Śliwa | dodano: 2012-06-05
Zaćmiony świat

(Fot. Luc Viatour/Wikipedia)

Już 7 września mieszkańcy Polski będą mogli podziwiać częściowe zaćmienie Księżyca. Oglądając nadgryzioną tarczę naszego satelity, pomyślmy o czasach, gdy zaćmienie Srebrnego Globu lub Słońca zmieniało losy całych narodów. Dramatyczny przebieg zaćmień sprawiał, że dotyczące ich dane znajdujemy w najdawniejszych kronikach. Naj- starszym z zaćmień, których datę możemy jednoznacznie ustalić, jest zaćmienie Słońca wspomniane w dokumentach asyryjskich z 15 czerwca 763 roku p.n.e.

Kroniki chińskie wspominają jednak o zaćmieniach dawniejszych - w jednej z nich opisana jest ponura historia astronomów cesarskich Ho i Hi skazanych na śmierć za niedopilnowanie ciążącego na nich obowiązku przewidzenia zaćmienia. Cesarz nie zdążył zarządzić zbiorowego bicia w bębny dla odstraszenia pożerającego Słońce smoka. Astronomów nie uratowało nawet szczęśliwe zakończenie zaćmienia. Najprawdo- podobniej zdarzenie to miało miejsce w roku 2134 p.n.e., ale dokładność tego datowania wynosi zaledwie 200 lat.

Warunki zaćmień

Zaćmienia Słońca obserwujemy, gdy jego tarczę zakryje tarcza Księżyca. Zaćmiony Księżyc podziwiamy, gdy Srebrny Glob wejdzie w cień rzucany przez Ziemię. Gdyby orbity Ziemi wokół Słońca oraz Księżyca wokół Ziemi leżały w tej samej płaszczyźnie, Słońce byłoby zaćmiewane przy każdym nowiu, a Księżyc - przy każdej pełni. Ponieważ jednak orbita Księżyca jest nachylona pod kątem nieco ponad 5° do płaszczyzny ruchu Ziemi, szansę na zaćmienie mamy tylko wówczas, gdy pełnia lub nów wydarzą się w pobliżu węzłów - punktów przecięcia obu orbit.

W zależności od tego, jak blisko węzła zdarzy się zaćmienie może mieć ono różne formy. Na jego przebieg wpływa też wzajemna odległość wszystkich trzech ciał. Nic dziwnego - Księżyc porusza się wokół Ziemi po elipsie i jego odległość od naszej planety zmienia się od 363 tys. do 405,5 tys. km, a więc o około 10%. O 3% zmienia się też odległość między Ziemią a Słońcem.

Słońce w obrączce

Kształt i położenie orbit Ziemi i Księżyca sprawiają więc, że prócz całkowitych zaćmień Słońca możemy obserwować zaćmienia częściowe oraz obrączkowe, gdy dalsza niż zwykle tarcza Księżyca zasłania jedynie centralne części tarczy słonecznej. Zaćmień obrączkowych jest nieco więcej niż całkowitych: na każde 100 zaćmień, w których środki sło- necznej i księżycowej tarczy się pokrywają, zaćmień obrączkowych jest około 60. Księżyc zasłania Słońce stosunkowo często - każdego roku występują co najmniej dwa zaćmienia Słońca, niekiedy nawet pięć (choć najwyżej trzy całko- wite). Wydarzenia te wydają nam się rzadkie, ponieważ każde z nich można obserwować tylko z niewielkiego obszaru Ziemi.

Choć cień Księżyca przesuwa się po powierzchni Ziemi z zachodu na wschód, pokonując zwykle drogę kilku tysięcy kilometrów, szerokość pasa całkowitego zaćmienia wynosi zaledwie około 270 km. W sąsiedztwie pasa można obserwować tylko znacznie mniej efektowne zaćmienie częściowe. Nic więc dziwnego, że choć zaćmienia całkowite zdarzają się przeciętnie raz na półtora roku, dany obszar Ziemi nawiedzają średnio raz na 370 lat; zdarzają się rejony, które gościły kolejne zaćmienia w odstępie kilkuletnim.

Więcej w miesięczniku „Wiedza i Życie" nr 09/2006 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
09/2020
08/2020
Kalendarium
Wrzesień
20
W 1966 r. wystrzelono amerykańską sondę księżycową Surveyor 2.
Warto przeczytać
Co wspólnego mają suknia ślubna i kombinezon sapera?    
Dlaczego dla marynarzy bardziej niebezpieczne od rekinów są krewetki?
Kiedy kurczak najlepiej sprawdza się jako broń artyleryjska?

WSPÓŁPRACUJEMY
Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Weronika Śliwa | dodano: 2012-06-05
Zaćmiony świat

(Fot. Luc Viatour/Wikipedia)

Już 7 września mieszkańcy Polski będą mogli podziwiać częściowe zaćmienie Księżyca. Oglądając nadgryzioną tarczę naszego satelity, pomyślmy o czasach, gdy zaćmienie Srebrnego Globu lub Słońca zmieniało losy całych narodów. Dramatyczny przebieg zaćmień sprawiał, że dotyczące ich dane znajdujemy w najdawniejszych kronikach. Naj- starszym z zaćmień, których datę możemy jednoznacznie ustalić, jest zaćmienie Słońca wspomniane w dokumentach asyryjskich z 15 czerwca 763 roku p.n.e.

Kroniki chińskie wspominają jednak o zaćmieniach dawniejszych - w jednej z nich opisana jest ponura historia astronomów cesarskich Ho i Hi skazanych na śmierć za niedopilnowanie ciążącego na nich obowiązku przewidzenia zaćmienia. Cesarz nie zdążył zarządzić zbiorowego bicia w bębny dla odstraszenia pożerającego Słońce smoka. Astronomów nie uratowało nawet szczęśliwe zakończenie zaćmienia. Najprawdo- podobniej zdarzenie to miało miejsce w roku 2134 p.n.e., ale dokładność tego datowania wynosi zaledwie 200 lat.

Warunki zaćmień

Zaćmienia Słońca obserwujemy, gdy jego tarczę zakryje tarcza Księżyca. Zaćmiony Księżyc podziwiamy, gdy Srebrny Glob wejdzie w cień rzucany przez Ziemię. Gdyby orbity Ziemi wokół Słońca oraz Księżyca wokół Ziemi leżały w tej samej płaszczyźnie, Słońce byłoby zaćmiewane przy każdym nowiu, a Księżyc - przy każdej pełni. Ponieważ jednak orbita Księżyca jest nachylona pod kątem nieco ponad 5° do płaszczyzny ruchu Ziemi, szansę na zaćmienie mamy tylko wówczas, gdy pełnia lub nów wydarzą się w pobliżu węzłów - punktów przecięcia obu orbit.

W zależności od tego, jak blisko węzła zdarzy się zaćmienie może mieć ono różne formy. Na jego przebieg wpływa też wzajemna odległość wszystkich trzech ciał. Nic dziwnego - Księżyc porusza się wokół Ziemi po elipsie i jego odległość od naszej planety zmienia się od 363 tys. do 405,5 tys. km, a więc o około 10%. O 3% zmienia się też odległość między Ziemią a Słońcem.

Słońce w obrączce

Kształt i położenie orbit Ziemi i Księżyca sprawiają więc, że prócz całkowitych zaćmień Słońca możemy obserwować zaćmienia częściowe oraz obrączkowe, gdy dalsza niż zwykle tarcza Księżyca zasłania jedynie centralne części tarczy słonecznej. Zaćmień obrączkowych jest nieco więcej niż całkowitych: na każde 100 zaćmień, w których środki sło- necznej i księżycowej tarczy się pokrywają, zaćmień obrączkowych jest około 60. Księżyc zasłania Słońce stosunkowo często - każdego roku występują co najmniej dwa zaćmienia Słońca, niekiedy nawet pięć (choć najwyżej trzy całko- wite). Wydarzenia te wydają nam się rzadkie, ponieważ każde z nich można obserwować tylko z niewielkiego obszaru Ziemi.

Choć cień Księżyca przesuwa się po powierzchni Ziemi z zachodu na wschód, pokonując zwykle drogę kilku tysięcy kilometrów, szerokość pasa całkowitego zaćmienia wynosi zaledwie około 270 km. W sąsiedztwie pasa można obserwować tylko znacznie mniej efektowne zaćmienie częściowe. Nic więc dziwnego, że choć zaćmienia całkowite zdarzają się przeciętnie raz na półtora roku, dany obszar Ziemi nawiedzają średnio raz na 370 lat; zdarzają się rejony, które gościły kolejne zaćmienia w odstępie kilkuletnim.