ziemia
Autor: artukuł sponsorowany | dodano: 2020-01-20
Wypas owiec a ochrona różnorodności biologicznej

fot.Barbara Dąbek

O potrzebie ochrony różnorodności biologicznej nie trzeba chyba nikogo obecnie przekonywać. O przyspieszającej utracie zarówno gatunków, jak i całych ekosystemów, z niepokojem mówi się już od kilku dziesięcioleci. W ubiegłym roku świat obiegła alarmująca informacja, że wg raportu IPBES (międzyrządowej platformy na rzecz integracji nauki i polityki w zakresie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, działającej pod auspicjami Programu ONZ ds. Środowiska) blisko 1 mln gatunków występujących na ziemi jest obecnie zagrożonych wyginięciem.

Jedną z przyczyn postępującego ubożenia różnorodności świata ożywionego jest intensywny rozwój rolnictwa. Znacznie rzadziej wspomina się, że dla ochrony niektórych ekosystemów, zachowanie użytkowania rolnego jest wręcz niezbędne. Zaliczamy do nich półnaturalne łąki i pastwiska. Dlaczego półnaturalne? Powstały bowiem w wyniku działalności człowieka. Prowadzony od wieków na wylesionych terenach wypas zwierząt oraz koszenie łąk, umożliwiły roślinom pochodzącym z naturalnych ekosystemów tworzenie nowych kombinacji, dostosowanych do lokalnych warunków siedliskowych. Tym samym powstały nisze ekologiczne, z których skorzystało wiele  gatunków zwierząt. Zarówno te na stałe zasiedlające tereny nieleśne, jak również te związane z lasami, dla których otwarte przestrzenie łąk i muraw stały się miejscem żerowania czy odbywania godów.

Niezwykle cennymi w skali Europy są łąki i murawy występujące w piętrach reglowych, czyli piętrach górskich naturalnie porośniętych lasami. Panujące tu czynniki środowiskowe sprawiły, że w skład ekosystemów wchodzą gatunki i odmiany przystosowane do życia w niezwykle wymagającym otoczeniu. Na terenach górskich częściej występują też endemity, czyli gatunki właściwe tylko dla danego obszaru, nie występujących nigdzie innej. W Polsce najwięcej endemitów występuje w Tatrach oraz w Pieninach. Przyjmuje się, że każdy wyodrębniony łańcuch górski posiada swój własny charakterystyczny typ roślinności. Wszystko to sprawia, że łąki i murawy reglowe to unikalne, bogate w gatunki zbiorowiska roślinne znacznie różniące się od swoich nizinnych odpowiedników.

Niestety gospodarka rolna spotyka w górach sporo wyzwań. Regres pasterstwa w ostatnich dziesięcioleciach, sprawił, że wiele terenów zostało porzuconych. Rozpoczął się na nich proces zarastania. Najpierw w runie pojawiły się gatunki leśne, takie jak borówka czernica czy paprocie, potem zaczęły rozwijać się zarośla i podrost drzew. Jak zatem chronić różnorodność biologiczną łąk i muraw reglowych w Karpatach? Najskuteczniejszą metodą jest tradycyjny, zrównoważony wypas owiec oraz towarzyszące mu zabiegi, takie jak późnoletnie koszenie tzw. niedojadów.

Na uzyskaniu korzyści przyrodniczych płynących z tradycyjnej gospodarki pasterskiej opiera się, realizowany przez Centrum UNEP/GRID-Warszawa we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków, projekt pn. „Karpaty Łączą – Tradycyjne pasterstwo jako forma czynnej ochrony zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w Karpatach” (strona projektu: www.tradycyjnepasterstwo.karpatylacza.pl). Głównym celem przedsięwzięcia jest utrzymanie i poprawa stanu półnaturalnych nieleśnych ekosystemów górskich łąk i muraw w polskiej części Karpat. Działania ochronne ukierunkowane są na ochronę dwóch typów siedlisk przyrodniczych: bogatych florystycznie górskich i niżowych muraw bliźniczkowych (6230) oraz górskich łąk konietlicowych użytkowanych ekstensywnie (6520), wraz ze związanymi z nimi gatunków ptaków (m.in. derkacza, cietrzewia czy świergotka łąkowego). Projekt realizowany jest na 16 położonych w województwach małopolskim i śląskim halach, na których poprzez tradycyjny wypas owiec (połączony z wykaszaniem) prowadzona jest czynna ochrona in situ. Wszystkie hale znajdują się w granicach obszarów Natura 2000 lub ich bliskim sąsiedztwie.

Poza działaniami ochronnymi, projekt ma na celu również wsparcie tradycyjnej, zrównoważonej, ekstensywnej gospodarki pasterskiej w polskich Karpatach, upowszechnianie dobrych praktyk czynnej ochrony przyrody oraz zwiększenie świadomości nt. roli i znaczenia różnorodności biologicznej terenów górskich.

Jednym z rezultatów projektu jest stworzona przez Centrum UNEP/GRID-Warszawa platforma multimedialno-geoinformacyjna, łącząca w sobie geoportal i część edukacyjną. Korzystając z niej można zapoznać się z lokalizacją i charakterystyką hal projektowych, jak również pogłębić swoją wiedzę w tematach przyrodniczych, związanych z pasterstwem w szerokim kontekście całego regionu karpackiego. Platforma dostępna jest w zakładce „GEOPORTAL” na stronie projektu.

Projekt „Karpaty Łączą – Tradycyjne pasterstwo jako forma czynnej ochrony zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w Karpatach” współfinansowany jest z funduszy Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020.

Artykuł powstał we współpracy z Centrum UNEP/GRID-Warszawa

 

Drukuj »
Aktualne numery
08/2020
07/2020
Kalendarium
Sierpień
8
W 1989 r. został wystrzelony europejski satelita Hipparcos, który wyznaczył odległości do ponad 2,5 miliona gwiazd.
Warto przeczytać
Fizyka kwantowa jest dziwna. Reguły świata kwantowego, według których działa świat na poziomie atomów i cząstek subatomowych, nie są tymi samymi regułami, które obowiązują w dobrze znanym nam świecie codziennych doświadczeń - regułami, które kojarzymy ze zdrowym rozsądkiem.

WSPÓŁPRACUJEMY
Autor: artukuł sponsorowany | dodano: 2020-01-20
Wypas owiec a ochrona różnorodności biologicznej

fot.Barbara Dąbek

O potrzebie ochrony różnorodności biologicznej nie trzeba chyba nikogo obecnie przekonywać. O przyspieszającej utracie zarówno gatunków, jak i całych ekosystemów, z niepokojem mówi się już od kilku dziesięcioleci. W ubiegłym roku świat obiegła alarmująca informacja, że wg raportu IPBES (międzyrządowej platformy na rzecz integracji nauki i polityki w zakresie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych, działającej pod auspicjami Programu ONZ ds. Środowiska) blisko 1 mln gatunków występujących na ziemi jest obecnie zagrożonych wyginięciem.

Jedną z przyczyn postępującego ubożenia różnorodności świata ożywionego jest intensywny rozwój rolnictwa. Znacznie rzadziej wspomina się, że dla ochrony niektórych ekosystemów, zachowanie użytkowania rolnego jest wręcz niezbędne. Zaliczamy do nich półnaturalne łąki i pastwiska. Dlaczego półnaturalne? Powstały bowiem w wyniku działalności człowieka. Prowadzony od wieków na wylesionych terenach wypas zwierząt oraz koszenie łąk, umożliwiły roślinom pochodzącym z naturalnych ekosystemów tworzenie nowych kombinacji, dostosowanych do lokalnych warunków siedliskowych. Tym samym powstały nisze ekologiczne, z których skorzystało wiele  gatunków zwierząt. Zarówno te na stałe zasiedlające tereny nieleśne, jak również te związane z lasami, dla których otwarte przestrzenie łąk i muraw stały się miejscem żerowania czy odbywania godów.

Niezwykle cennymi w skali Europy są łąki i murawy występujące w piętrach reglowych, czyli piętrach górskich naturalnie porośniętych lasami. Panujące tu czynniki środowiskowe sprawiły, że w skład ekosystemów wchodzą gatunki i odmiany przystosowane do życia w niezwykle wymagającym otoczeniu. Na terenach górskich częściej występują też endemity, czyli gatunki właściwe tylko dla danego obszaru, nie występujących nigdzie innej. W Polsce najwięcej endemitów występuje w Tatrach oraz w Pieninach. Przyjmuje się, że każdy wyodrębniony łańcuch górski posiada swój własny charakterystyczny typ roślinności. Wszystko to sprawia, że łąki i murawy reglowe to unikalne, bogate w gatunki zbiorowiska roślinne znacznie różniące się od swoich nizinnych odpowiedników.

Niestety gospodarka rolna spotyka w górach sporo wyzwań. Regres pasterstwa w ostatnich dziesięcioleciach, sprawił, że wiele terenów zostało porzuconych. Rozpoczął się na nich proces zarastania. Najpierw w runie pojawiły się gatunki leśne, takie jak borówka czernica czy paprocie, potem zaczęły rozwijać się zarośla i podrost drzew. Jak zatem chronić różnorodność biologiczną łąk i muraw reglowych w Karpatach? Najskuteczniejszą metodą jest tradycyjny, zrównoważony wypas owiec oraz towarzyszące mu zabiegi, takie jak późnoletnie koszenie tzw. niedojadów.

Na uzyskaniu korzyści przyrodniczych płynących z tradycyjnej gospodarki pasterskiej opiera się, realizowany przez Centrum UNEP/GRID-Warszawa we współpracy z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Ptaków, projekt pn. „Karpaty Łączą – Tradycyjne pasterstwo jako forma czynnej ochrony zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w Karpatach” (strona projektu: www.tradycyjnepasterstwo.karpatylacza.pl). Głównym celem przedsięwzięcia jest utrzymanie i poprawa stanu półnaturalnych nieleśnych ekosystemów górskich łąk i muraw w polskiej części Karpat. Działania ochronne ukierunkowane są na ochronę dwóch typów siedlisk przyrodniczych: bogatych florystycznie górskich i niżowych muraw bliźniczkowych (6230) oraz górskich łąk konietlicowych użytkowanych ekstensywnie (6520), wraz ze związanymi z nimi gatunków ptaków (m.in. derkacza, cietrzewia czy świergotka łąkowego). Projekt realizowany jest na 16 położonych w województwach małopolskim i śląskim halach, na których poprzez tradycyjny wypas owiec (połączony z wykaszaniem) prowadzona jest czynna ochrona in situ. Wszystkie hale znajdują się w granicach obszarów Natura 2000 lub ich bliskim sąsiedztwie.

Poza działaniami ochronnymi, projekt ma na celu również wsparcie tradycyjnej, zrównoważonej, ekstensywnej gospodarki pasterskiej w polskich Karpatach, upowszechnianie dobrych praktyk czynnej ochrony przyrody oraz zwiększenie świadomości nt. roli i znaczenia różnorodności biologicznej terenów górskich.

Jednym z rezultatów projektu jest stworzona przez Centrum UNEP/GRID-Warszawa platforma multimedialno-geoinformacyjna, łącząca w sobie geoportal i część edukacyjną. Korzystając z niej można zapoznać się z lokalizacją i charakterystyką hal projektowych, jak również pogłębić swoją wiedzę w tematach przyrodniczych, związanych z pasterstwem w szerokim kontekście całego regionu karpackiego. Platforma dostępna jest w zakładce „GEOPORTAL” na stronie projektu.

Projekt „Karpaty Łączą – Tradycyjne pasterstwo jako forma czynnej ochrony zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w Karpatach” współfinansowany jest z funduszy Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020.

Artykuł powstał we współpracy z Centrum UNEP/GRID-Warszawa