człowiek
Autor: Agata Przekora-Kuśmierz | dodano: 2020-12-23
Komórki macierzyste

Fot. Indigo Images

Czym różnią się od pozostałych komórek w naszym organizmie? Czy  warto korzystać z terapii komórkami macierzystymi, czy jest to tylko  chwyt marketingowy branży medycznej?

Komórki macierzyste zaczęły być w ostatnich latach postrzegane jako mityczne panaceum. W związku z tym gabinety ginekologiczne zostały zasypane broszurami reklamowymi namawiającymi do bankowania ich z krwi pępowinowej, a nowoczesne kliniki ortopedyczne zaczęły oferować leczenie za ich pomocą zmian zwyrodnieniowych stawów, jak również urazów mięśni, chrząstki i ścięgien. Skąd się biorą takie komórki?

Przeznaczenie

W rozwoju zarodkowym każdego człowieka po zapłodnieniu komórki jajowej dochodzi do jej licznych podziałów, skutkujących utworzeniem skupiska niewyspecjalizowanych niedojrzałych komórek, które są takie same pod względem genetycznym. Ta grudka identycznych komórek jest niczym innym jak wczesnym stadium zarodka, noszącym nazwę blastocysty, która zagnieżdża się w śluzówce macicy. W kolejnych etapach rozwoju zarodkowego niewyspecjalizowane komórki blastocysty zaczynają się przekształcać w konkretne tkanki rozwijającego się zarodka, tworząc organy wewnętrzne, nerwy, skórę, układ szkieletowo-mięśniowy… Proces przekształcania się niedojrzałych (inaczej: niezróżnicowanych) komórek w konkretną tkankę lub organ nosi nazwę różnicowania. Natomiast dojrzałe komórki danej tkanki są nazywane komórkami zróżnicowanymi. Co istotne, nie wszystkie komórki w okresie zarodkowym ulegają zróżnicowaniu. Część pozostaje niezróżnicowana, aby w dojrzałym organizmie uczestniczyć w procesach regeneracyjnych poszczególnych tkanek. Ten szczególny typ komórek o zdolnościach regeneracyjnych nosi nazwę komórek macierzystych. Przykładem mogą tu być niezróżnicowane komórki satelitowe mięśni, regenerujące mięśnie po wysiłku fizycznym.
Zatem w dużym uproszczeniu komórki macierzyste są to niezróżnicowane samoodnawialne (mające zdolność do potencjalnie nieskończonej liczby podziałów) komórki, zdolne do przekształcania się w inne tkanki w organizmie. Wyróżnia się dwa główne typy komórek macierzystych: zarodkowe, które można pozyskać wyłącznie z zarodka lub w bardzo znikomej ilości z krwi pępowinowej, oraz dorosłe (somatyczne), obecne w różnych tkankach w dojrzałym organizmie, m.in. w szpiku kostnym, tkance tłuszczowej, miazdze zębowej, okostnej, krwi obwodowej, gałce ocznej, płucach. Komórki te są również zlokalizowane w tkankach związanych z porodem, takich jak krew pępowinowa, galareta Whartona (galaretowata substancja w sznurze pępowinowym), łożysko, kosmówka, owodnia, płyn owodniowy. Zgodnie z ogólnie przyjętą definicją dorosłe komórki macierzyste charakteryzują się zdolnością do różnicowania w co najmniej trzy rodzaje komórek spośród komórek kości, chrząstki, tkanki tłuszczowej, prekursorów komórek mięśniowych lub komórek serca. Natomiast w każdy typ tkanki w organizmie mogą przekształcić się wyłącznie zarodkowe komórki macierzyste, stąd ich określenie „pluripotencjalne”. Mimo ogromnego potencjału regeneracyjnego komórek zarodkowych z oczywistych względów etycznych nie są one wykorzystywane w medycynie regeneracyjnej.

Powrót do przeszłości

Ponieważ zarodkowe komórki macierzyste mają największe możliwości terapeutyczne ze wszystkich typów komórek macierzystych (mogą potencjalnie zregenerować każdą tkankę w organizmie), naukowcy z całego świata zaczęli podejmować próby stworzenia komórek o cechach komórek zarodkowych poprzez cofnięcie różnicowania komórek dojrzałego organizmu.


W numerze piszemy też:

Jak  genetycznie przeprogramować dorosłe komórki organizmu do wcześniejszego stadium rozwoju i uzyskać tzw. indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste (iPSC), wykazujące cechy takie same jak komórki zarodkowe? Jaką rolę odgrywają tu wirusy? Czy użycie iPSC niesie ze sobą ryzyko rozwinięcia się nowotworów? Czy można zaindukować ich przekształcenie w pełny embrion? Do czego służą komórki macierzyste izolowane ze szpiku, tkanki tłuszczowej i krwi pępowinowej? Czy komórki te naprawdę mają zdolność regeneracji uszkodzonej tkanki, do której zostały dostarczone? Czy bankowanie komórek z krwi pępowinowej jest zasadne?



Więcej w miesięczniku „Wiedza i Życie" nr 01/2021 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
01/2021
12/2020
Kalendarium
Styczeń
21
W 1985 r. Andrzej Czok i Jerzy Kukuczka dokonali pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Dhaulagiri.
Warto przeczytać
Natura szaleje. Gdy dojdziemy do podstawowych praw fizyki, do samego fundamentu, znajdziemy się w domenie szaleństwa i chaosu, gdzie wiedza staje się wyobraźnią i odwrotnie. To miejsce, w którym na każdym kroku czają się wszechświaty równoległe i zadziwiające paradoksy, a przedmioty nie muszą zważać na przestrzeń ani czas.

Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Agata Przekora-Kuśmierz | dodano: 2020-12-23
Komórki macierzyste

Fot. Indigo Images

Czym różnią się od pozostałych komórek w naszym organizmie? Czy  warto korzystać z terapii komórkami macierzystymi, czy jest to tylko  chwyt marketingowy branży medycznej?

Komórki macierzyste zaczęły być w ostatnich latach postrzegane jako mityczne panaceum. W związku z tym gabinety ginekologiczne zostały zasypane broszurami reklamowymi namawiającymi do bankowania ich z krwi pępowinowej, a nowoczesne kliniki ortopedyczne zaczęły oferować leczenie za ich pomocą zmian zwyrodnieniowych stawów, jak również urazów mięśni, chrząstki i ścięgien. Skąd się biorą takie komórki?

Przeznaczenie

W rozwoju zarodkowym każdego człowieka po zapłodnieniu komórki jajowej dochodzi do jej licznych podziałów, skutkujących utworzeniem skupiska niewyspecjalizowanych niedojrzałych komórek, które są takie same pod względem genetycznym. Ta grudka identycznych komórek jest niczym innym jak wczesnym stadium zarodka, noszącym nazwę blastocysty, która zagnieżdża się w śluzówce macicy. W kolejnych etapach rozwoju zarodkowego niewyspecjalizowane komórki blastocysty zaczynają się przekształcać w konkretne tkanki rozwijającego się zarodka, tworząc organy wewnętrzne, nerwy, skórę, układ szkieletowo-mięśniowy… Proces przekształcania się niedojrzałych (inaczej: niezróżnicowanych) komórek w konkretną tkankę lub organ nosi nazwę różnicowania. Natomiast dojrzałe komórki danej tkanki są nazywane komórkami zróżnicowanymi. Co istotne, nie wszystkie komórki w okresie zarodkowym ulegają zróżnicowaniu. Część pozostaje niezróżnicowana, aby w dojrzałym organizmie uczestniczyć w procesach regeneracyjnych poszczególnych tkanek. Ten szczególny typ komórek o zdolnościach regeneracyjnych nosi nazwę komórek macierzystych. Przykładem mogą tu być niezróżnicowane komórki satelitowe mięśni, regenerujące mięśnie po wysiłku fizycznym.
Zatem w dużym uproszczeniu komórki macierzyste są to niezróżnicowane samoodnawialne (mające zdolność do potencjalnie nieskończonej liczby podziałów) komórki, zdolne do przekształcania się w inne tkanki w organizmie. Wyróżnia się dwa główne typy komórek macierzystych: zarodkowe, które można pozyskać wyłącznie z zarodka lub w bardzo znikomej ilości z krwi pępowinowej, oraz dorosłe (somatyczne), obecne w różnych tkankach w dojrzałym organizmie, m.in. w szpiku kostnym, tkance tłuszczowej, miazdze zębowej, okostnej, krwi obwodowej, gałce ocznej, płucach. Komórki te są również zlokalizowane w tkankach związanych z porodem, takich jak krew pępowinowa, galareta Whartona (galaretowata substancja w sznurze pępowinowym), łożysko, kosmówka, owodnia, płyn owodniowy. Zgodnie z ogólnie przyjętą definicją dorosłe komórki macierzyste charakteryzują się zdolnością do różnicowania w co najmniej trzy rodzaje komórek spośród komórek kości, chrząstki, tkanki tłuszczowej, prekursorów komórek mięśniowych lub komórek serca. Natomiast w każdy typ tkanki w organizmie mogą przekształcić się wyłącznie zarodkowe komórki macierzyste, stąd ich określenie „pluripotencjalne”. Mimo ogromnego potencjału regeneracyjnego komórek zarodkowych z oczywistych względów etycznych nie są one wykorzystywane w medycynie regeneracyjnej.

Powrót do przeszłości

Ponieważ zarodkowe komórki macierzyste mają największe możliwości terapeutyczne ze wszystkich typów komórek macierzystych (mogą potencjalnie zregenerować każdą tkankę w organizmie), naukowcy z całego świata zaczęli podejmować próby stworzenia komórek o cechach komórek zarodkowych poprzez cofnięcie różnicowania komórek dojrzałego organizmu.


W numerze piszemy też:

Jak  genetycznie przeprogramować dorosłe komórki organizmu do wcześniejszego stadium rozwoju i uzyskać tzw. indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste (iPSC), wykazujące cechy takie same jak komórki zarodkowe? Jaką rolę odgrywają tu wirusy? Czy użycie iPSC niesie ze sobą ryzyko rozwinięcia się nowotworów? Czy można zaindukować ich przekształcenie w pełny embrion? Do czego służą komórki macierzyste izolowane ze szpiku, tkanki tłuszczowej i krwi pępowinowej? Czy komórki te naprawdę mają zdolność regeneracji uszkodzonej tkanki, do której zostały dostarczone? Czy bankowanie komórek z krwi pępowinowej jest zasadne?