nauki ścisłe
Autor: Roman Edmund Sioda | dodano: 2012-07-05
Vestium vel Ruten

Wlewek metalicznego rutenu.


Nie każdy wie, że odkryty w 1844 roku przez Carla Ernsta Clausa ruten, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 44, odkrył wcześniej Jędrzej Śniadecki.

Koniec XVIII wieku to okres bardzo burzliwego rozwoju nauk chemicznych. W 1789 roku opublikowano w Paryżu dwie ważne książki: „Traité de chimie" (Elementarz chemiczny) Lavoisiera oraz „Méthode de la nomenclature chimique" (Metoda nomenklatury chemicznej), której był jednym z czterech autorów. Dały początek nowoczesnej chemii i w ogromnym stopniu przyczyniły się do postępu badań chemicznych w tej dziedzinie w Europie. Odkryto wtedy wiele nowych pierwiastków. Jednym z ważnych surowców, z których je wyodrębniano, była surowa platyna pozyskiwana w Ameryce Południowej. W latach 1803-1804 dwóch angielskich chemików z Londynu, Smithson Tennant i William Wollaston, znalazło w niej cztery nowe pierwiastki - iryd, osm, pallad i rod. Podobne analizy prowadzili chemicy francuscy w Paryżu, ale nie zakończyli ich zgłoszeniem nowych pierwiastków.

W badania nad surową platyną włączył się Jędrzej Śniadecki (1768-1838), chemik, lekarz i farmaceuta. W 1808 roku opublikował w Wilnie w języku polskim „Rosprawę o nowym metallu w surowey platynie odkrytym" oraz wygłosił wykład na ten sam temat na Uniwersytecie Wileńskim. W pracy tej powtórzył reakcje opisane przez angielskich oraz paryskich chemików i wyodrębnił wyżej wymienione cztery interesujące metale, dodatkowo jednak odkrył nowy pierwiastek metaliczny, który nazwał vestium na pamiątkę odkrycia planetoidy Westa. (...)

Professor Chimii w Wilnie pokazał
Jedenastego lipca 1808 roku Instytut Francuski w Paryżu zanotował, że Jan Śniadecki wygłosił w Paryżu komunikat na temat obserwacji astronomicznych. Tego samego dnia francuski przewodniczący posiedzenia, profesor Jean-Baptiste Delambre (1749-1822), w obecności wybitnych członków Instytutu, przyjął do wygłoszenia pracę Jędrzeja Śniadeckiego o odkryciu nowego pierwiastka vestium w surowej platynie. Odczytano ją na posiedzeniu tydzień później, 18 lipca 1808 roku, a następnie powołano komitet złożony z czterech wybitnych chemików paryskich - Claude'a Bertholeta, Antoine'a Fourcroya, Louisa-Bernarda Guytona de Morveau i Louisa Vauquelina - który miał powtórzyć doświadczenia Jędrzeja Śniadeckiego.

O odkryciu poinformowało krótko znane paryskie czasopismo popularnonaukowe „Journal de Physique, de Chimie, d'Histoire Naturelle et des Arts" wydawane przez Jeana-Claude'a Delamétherie (1743-1817), przyrodnika, mineraloga i geologa francuskiego, popierającego rewolucję francuską, w numerze z lipca 1808 roku:

O VESTIUM, NOWYM METALU ODKRYTYM W PLATYNIE.
Piszą z Niemiec, że jakiś chemik odkrył jakiś metal w ziarnistej platynie. Nazwał go Vestium od nazwy Vesta, danej ostatniej planecie odkrytej przez Olbersa. Ziarna platyny zawierają w rezultacie, 1. Platynę, 2. Pallad, 3. Rod, 4. Osm, 5. Iryd, 6. Vestium. Znajdują się tam jeszcze, złoto, żelazo, miedź, tytan...

(...) O swoim odkryciu Jędrzej Śniadecki powiadomił także warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, którego prezesem od 1808 roku był ksiądz Stanisław Staszic. (Współzałożycielem i członkiem Towarzystwa był Jan Śniadecki, a Jędrzej członkiem). Dowiedziała się o nim także społeczność Warszawy. Dodatek do „Gazety Warszawskiej" z 2 sierpnia 1808 roku na pierwszej stronie donosił:

Wilna: 14 Lipca.
JPan Jędrzej Sniadecki, Professor medycyny i chemii w Uniwersytecie tuteyszym pracując przez 6 przeszło miesięcy nad dokładną analizą Platyny surowey, dla oddzielenia wszystkich metallów, które chimicy w proszku Platyny znaleźli i poznania ich charakterów; odkrył w teyże Platynie ieszcze ieden metal od nikogo nie postrzeżony, który od nowo wynalezionego Planety Vesta nazwał Vestium, to więc, co wszyscy dotąd Chimicy mieli za Platynę czystą, Professor Chimii w Wilnie pokazał, że jest to kompozycya z dwóch oddzielnych i różnych metallów, to iest Platyny i Vestu, których własności charakterystyczne determinował, tak, iż on pierwszy i nowy metal Vestium i prawdziwą Platynę dopiero pokazał i opisał. Ważny ten wynalazek w przeszłym miesiącu kommunikowany został Instytutowi Narodowemu w Paryżu, i Akademii nauk Peterzburgskiey. Historyą zaś całych swoich robot zawieraiącą wiele nowych faktów dotąd w Chimii nieznanych, czytał tenże Autor w rozprawie swoiey na posiedzeniu publicznym Uniwersytetu 28 Czerwca V. S. (Veteris Styli - starego stylu, tj. według kalendarza juliańskiego - uwaga autora) przy zamknięciu kursów lekcyi publicznych i rozpoczęciu wakacyi. Ta rozprawa iest w druku i skoro wyidzie na iaw, będzie posłana Towarzystwu Warszawskiemu przyiacioł nauk.

Więcej w miesięczniku „Wiedza i Życie" nr 02/2011 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
02/2019
01/2019
Kalendarium
Styczeń
23
W 1895 r. norweski naukowiec Carsten Borchgrevink jako pierwszy człowiek wylądował na Antarktydzie  
Warto przeczytać
W jaki sposób myślą geniusze? Jak widzieli świat najwięksi matematycy, ludzie o zdumiewającej jasności umysłu i oryginalności spojrzenia? Jak to możliwe, że ich myśli podążały zupełnie nowymi ścieżkami, których ludzkość wcześniej nie znała?

WSPÓŁPRACUJEMY
Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Roman Edmund Sioda | dodano: 2012-07-05
Vestium vel Ruten

Wlewek metalicznego rutenu.


Nie każdy wie, że odkryty w 1844 roku przez Carla Ernsta Clausa ruten, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 44, odkrył wcześniej Jędrzej Śniadecki.

Koniec XVIII wieku to okres bardzo burzliwego rozwoju nauk chemicznych. W 1789 roku opublikowano w Paryżu dwie ważne książki: „Traité de chimie" (Elementarz chemiczny) Lavoisiera oraz „Méthode de la nomenclature chimique" (Metoda nomenklatury chemicznej), której był jednym z czterech autorów. Dały początek nowoczesnej chemii i w ogromnym stopniu przyczyniły się do postępu badań chemicznych w tej dziedzinie w Europie. Odkryto wtedy wiele nowych pierwiastków. Jednym z ważnych surowców, z których je wyodrębniano, była surowa platyna pozyskiwana w Ameryce Południowej. W latach 1803-1804 dwóch angielskich chemików z Londynu, Smithson Tennant i William Wollaston, znalazło w niej cztery nowe pierwiastki - iryd, osm, pallad i rod. Podobne analizy prowadzili chemicy francuscy w Paryżu, ale nie zakończyli ich zgłoszeniem nowych pierwiastków.

W badania nad surową platyną włączył się Jędrzej Śniadecki (1768-1838), chemik, lekarz i farmaceuta. W 1808 roku opublikował w Wilnie w języku polskim „Rosprawę o nowym metallu w surowey platynie odkrytym" oraz wygłosił wykład na ten sam temat na Uniwersytecie Wileńskim. W pracy tej powtórzył reakcje opisane przez angielskich oraz paryskich chemików i wyodrębnił wyżej wymienione cztery interesujące metale, dodatkowo jednak odkrył nowy pierwiastek metaliczny, który nazwał vestium na pamiątkę odkrycia planetoidy Westa. (...)

Professor Chimii w Wilnie pokazał
Jedenastego lipca 1808 roku Instytut Francuski w Paryżu zanotował, że Jan Śniadecki wygłosił w Paryżu komunikat na temat obserwacji astronomicznych. Tego samego dnia francuski przewodniczący posiedzenia, profesor Jean-Baptiste Delambre (1749-1822), w obecności wybitnych członków Instytutu, przyjął do wygłoszenia pracę Jędrzeja Śniadeckiego o odkryciu nowego pierwiastka vestium w surowej platynie. Odczytano ją na posiedzeniu tydzień później, 18 lipca 1808 roku, a następnie powołano komitet złożony z czterech wybitnych chemików paryskich - Claude'a Bertholeta, Antoine'a Fourcroya, Louisa-Bernarda Guytona de Morveau i Louisa Vauquelina - który miał powtórzyć doświadczenia Jędrzeja Śniadeckiego.

O odkryciu poinformowało krótko znane paryskie czasopismo popularnonaukowe „Journal de Physique, de Chimie, d'Histoire Naturelle et des Arts" wydawane przez Jeana-Claude'a Delamétherie (1743-1817), przyrodnika, mineraloga i geologa francuskiego, popierającego rewolucję francuską, w numerze z lipca 1808 roku:

O VESTIUM, NOWYM METALU ODKRYTYM W PLATYNIE.
Piszą z Niemiec, że jakiś chemik odkrył jakiś metal w ziarnistej platynie. Nazwał go Vestium od nazwy Vesta, danej ostatniej planecie odkrytej przez Olbersa. Ziarna platyny zawierają w rezultacie, 1. Platynę, 2. Pallad, 3. Rod, 4. Osm, 5. Iryd, 6. Vestium. Znajdują się tam jeszcze, złoto, żelazo, miedź, tytan...

(...) O swoim odkryciu Jędrzej Śniadecki powiadomił także warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, którego prezesem od 1808 roku był ksiądz Stanisław Staszic. (Współzałożycielem i członkiem Towarzystwa był Jan Śniadecki, a Jędrzej członkiem). Dowiedziała się o nim także społeczność Warszawy. Dodatek do „Gazety Warszawskiej" z 2 sierpnia 1808 roku na pierwszej stronie donosił:

Wilna: 14 Lipca.
JPan Jędrzej Sniadecki, Professor medycyny i chemii w Uniwersytecie tuteyszym pracując przez 6 przeszło miesięcy nad dokładną analizą Platyny surowey, dla oddzielenia wszystkich metallów, które chimicy w proszku Platyny znaleźli i poznania ich charakterów; odkrył w teyże Platynie ieszcze ieden metal od nikogo nie postrzeżony, który od nowo wynalezionego Planety Vesta nazwał Vestium, to więc, co wszyscy dotąd Chimicy mieli za Platynę czystą, Professor Chimii w Wilnie pokazał, że jest to kompozycya z dwóch oddzielnych i różnych metallów, to iest Platyny i Vestu, których własności charakterystyczne determinował, tak, iż on pierwszy i nowy metal Vestium i prawdziwą Platynę dopiero pokazał i opisał. Ważny ten wynalazek w przeszłym miesiącu kommunikowany został Instytutowi Narodowemu w Paryżu, i Akademii nauk Peterzburgskiey. Historyą zaś całych swoich robot zawieraiącą wiele nowych faktów dotąd w Chimii nieznanych, czytał tenże Autor w rozprawie swoiey na posiedzeniu publicznym Uniwersytetu 28 Czerwca V. S. (Veteris Styli - starego stylu, tj. według kalendarza juliańskiego - uwaga autora) przy zamknięciu kursów lekcyi publicznych i rozpoczęciu wakacyi. Ta rozprawa iest w druku i skoro wyidzie na iaw, będzie posłana Towarzystwu Warszawskiemu przyiacioł nauk.