ziemia
Autor: Andrzej Łabędzki | dodano: 2012-08-23
Krwiopijcy z lasów i łąk

Latające kleszcze, miniaturki komarów i maleńkie czarne muszki – to wszystko można spotkać w Polsce na łonie natury. Przeczytaj i nie daj się pogryźć. Unikniesz nie tylko swędzenia, ale i groźnych chorób.

Komary
Na świecie występuje około 3,5 tys. gatunków komarów, w Polsce – 47. Samce żywią się nektarem kwiatów, samice natomiast ssą krew organizmów stałocieplnych, a niektóre – płyny ustrojowe owadów, ponieważ tylko takie odżywianie zapewnia, że w ich jajnikach utworzą się jaja. Odnajdują ofiary, kierując się zwiększonym stężeniem dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu. Wykorzystują też termodetekcję. Żeby wyssać krew, najpierw nakłuwają skórę i wstrzykują substancje zapobiegające jej krzepnięciu. Odlatują dopiero wtedy, gdy ich żołądki się wypełnią. Ponieważ ślina komarów zawiera obce dla człowieka białka wywołujące reakcje alergiczne, miejsce ukłucia czerwienieje, puchnie i swędzi.

Osobniki dorosłe latają wieczorami w dużych chmarach nad podmokłymi łąkami, w pobliżu jezior, stawów i rzek. Jedne gatunki wybierają zacienione przybrzeża, inne oświetlone, wolne przestrzenie nadwodne. Jaja – zwężone na jednym końcu – składane są na powierzchni wody, jedno obok drugiego. Larwy rozwijają się w środowisku wodnym. Oddychają, wystawiając ponad powierzchnię wody specjalną rurkę znajdującą się na odwłoku. Pozycja, jaką przyjmują w wodzie, jest charakterystyczna dla danego gatunku – larwy pospolitego komara brzęczącego wiszą głową w dół, natomiast widliszka układają się poziomo pod powierzchnią wody. Larwy komarów są bardzo płochliwe i zaniepokojone szybko nurkują. Na ogół żywią się rozkładającą się materią organiczną; tylko niektóre z gatunków są drapieżcami. Poczwarki komarów, w przeciwieństwie do poczwarek innych owadów, są bardzo ruchliwe. Okres rozwoju jednej generacji jest zróżnicowany i może trwać, w zależności od gatunku, od kilku dni do roku.

W tropikach komary roznoszą wiele bardzo groźnych chorób, takich jak malaria, żółta febra, denga, filariozy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, gorączka doliny Rift. W Polsce zagrożenia te nie występują, chociaż nie można wykluczyć, że w miarę ocieplania się klimatu w Europie, zwłaszcza w jej południowej części, stopniowo zaczną się pojawiać.

Ochrona przed komarami w naszym kraju polega przede wszystkim na stosowaniu środków repelentnych nanoszonych na powierzchnię ciała. W terenie akcje chemicznego ograniczania liczebności dorosłych postaci komarów mają znaczenie lokalne i raczej propagandowe. Również skazane na porażkę – ewentualnie o niewielkim znaczeniu lokalnym – wydają się metody genetyczne (wykorzystywane ostatnio np. w Brazylii) zmierzające do likwidacji lokalnych populacji komarów poprzez wprowadzenie do nich bezpłodnych samców, które wprawdzie kopulują z samicami, lecz ich nie zapładniają, albo poprzez wprowadzenie do populacji „genu letalnego” (po wcześniejszej modyfikacji genetycznej) powodującego zamieranie larw w trakcie rozwoju. Całkowite wytępienie komarów doprowadziłoby do przerwania łańcucha pokarmowego, w którym ich larwy są istotnym składnikiem diety wielu zwierząt (ryb, płazów).

Komary XXS
Kuczmany (Ceratopogonidae) to rodzina niewielkich muchówek, w Polsce licząca 215 gatunków zasiedlających różne środowiska: wodne, ziemnowodne i lądowe. Z wyglądu bardzo przypominają komary, ale są zarówno od nich, a także od meszek, znacznie mniejsze – długość ich ciała wynosi zaledwie 1–5 mm. Dorosłe osobniki za dnia wybierają wilgotne, zacienione kryjówki (np. na spodniej stronie liści), często w pobliżu stojącej wody. Larwy rozwijają się w wodach stojących, w płytkich zbiornikach wodnych, w mule, piasku, wilgotnej glebie, gnijących liściach i dziuplach drzew.

Są wśród kuczmanów gatunki żywiące się nektarem kwiatowym, ale są także drapieżne (żywiące się krwią – hematofagiczne), które atakują ssaki (również człowieka), ptaki, a nawet owady innych gatunków. Na terenie Polski występuje 49 gatunków należących do hematofagicznego rodzaju Culicoides oraz Forcipomyia sibirica, które mogą powodować poważne zagrożenia dla zwierząt hodowlanych, szczególnie w terenach górskich i podgórskich. Niektóre gatunki są niebezpieczne również dla ludzi, ponieważ przez ukłucie potrafią przenieść do organizmu człowieka patogenne arbowirusy, filarie (należą do nicieni) i pierwotniaki. Krwiopijne samice (podobnie jak u komarów tylko one odżywiają się krwią) atakują zazwyczaj przed zmierzchem lub o wschodzie słońca. W miejscu ukłucia pozostaje bolesny ślad w postaci ropiejącej grudki, która znika dopiero po tygodniu. Kuczmany atakują ssaki, podlatując z ziemi i roślin. Są maleńkie, więc docierają nawet do miejsc osłoniętych odzieżą i włosami.

Ochrona przed kuczmanami, podobnie jak przed komarami i meszkami, polega na stosowaniu repelentów, a najlepiej unikaniu miejsca wzmożonego występowania tych owadów.

Komary XXL
Komarnice (koziułki) wyglądem przypominają komary, ale są znacznie od nich większe (osiągają długość 2–6 cm). Budzą lęk, a są całkowicie niewinne – nie gryzą ludzi. Wlatują do domów podczas letnich wieczorów, bo są aktywne nocą i zwabia je światło. Mają charakterystyczne długie, cienkie i bardzo delikatne odnóża, które łatwo odrywają się od reszty ciała, nitkowate, składające się z kilkunastu członów czułki oraz jedną parę błoniastych skrzydeł. W odróżnieniu od większości muchówek są słabymi lotnikami i łatwo je złapać. Dorosłe odżywiają się nektarem albo wcale nie pobierają pokarmu, wykorzystując do kilkudniowego życia i spełnienia swojej zasadniczej funkcji życiowej (rójki i złożenia jaj) substancje zapasowe zgromadzone w organizmie w trakcie życia larwalnego. Rójka komarnic odbywa się zwykle dwa razy w roku: od maja do połowy lipca oraz od sierpnia do października. Jaja są składane do gleby, na jej powierzchni, na niskich roślinach, a także na spróchniałych pniakach drzew. Jedna samica może złożyć od 250 do 600 jaj.

Szare larwy komarnic mają zwężające się ku głowie, podłużne, walcowate ciało, bez odnóży. Zazwyczaj ostatni segment odwłokowy ma kilka palczastych wyrostków. Larwy żerują początkowo na próchnicy i gnijących resztkach roślin, a potem ogryzają korzenie. Są aktywne nocą, ale w pochmurne dni mogą wychodzić na powierzchnię gleby i ogryzać nadziemne części roślin. Chętnie żerują na korzeniach drzew, krzewów i upraw warzywnych różnych gatunków roślin. Mogą też odżywiać się kiełkującymi nasionami. Spełniają w związku z tym ważną funkcję w ekosystemie. Niektóre gatunki żerują na korzeniach traw oraz innych roślin i jako szkodniki upraw leśnych, zbóż, warzyw i sadów mogą powodować pewne straty ekonomiczne.

Komarnice rozprzestrzeniły się w całej Palearktyce, najliczniej spotyka się je w północno-zachodnim jej regionie. Dotychczas na świecie opisano około 14,5 tys. gatunków, w Polsce około 80.

Więcej w miesięczniku „Wiedza i Życie" nr 09/2012 »
Drukuj »
Ten artykuł nie został jeszcze skomentowany.
Aktualne numery
03/2020
02/2020
Kalendarium
Luty
21
W 1936 r. uruchomiono kolej linową na Kasprowy Wierch
Warto przeczytać
Jak można zmieścić całą wiedzę ludzkości w jednej książce? Z pozoru wydaje się to niemożliwe, jednak wszystko stanie się jasne, jeśli dodamy, że tą książką jest poradnik dla podróżujących w czasie, którzy bezpowrotnie utknęli w odległej przeszłości.

WSPÓŁPRACUJEMY
Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Andrzej Łabędzki | dodano: 2012-08-23
Krwiopijcy z lasów i łąk

Latające kleszcze, miniaturki komarów i maleńkie czarne muszki – to wszystko można spotkać w Polsce na łonie natury. Przeczytaj i nie daj się pogryźć. Unikniesz nie tylko swędzenia, ale i groźnych chorób.

Komary
Na świecie występuje około 3,5 tys. gatunków komarów, w Polsce – 47. Samce żywią się nektarem kwiatów, samice natomiast ssą krew organizmów stałocieplnych, a niektóre – płyny ustrojowe owadów, ponieważ tylko takie odżywianie zapewnia, że w ich jajnikach utworzą się jaja. Odnajdują ofiary, kierując się zwiększonym stężeniem dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu. Wykorzystują też termodetekcję. Żeby wyssać krew, najpierw nakłuwają skórę i wstrzykują substancje zapobiegające jej krzepnięciu. Odlatują dopiero wtedy, gdy ich żołądki się wypełnią. Ponieważ ślina komarów zawiera obce dla człowieka białka wywołujące reakcje alergiczne, miejsce ukłucia czerwienieje, puchnie i swędzi.

Osobniki dorosłe latają wieczorami w dużych chmarach nad podmokłymi łąkami, w pobliżu jezior, stawów i rzek. Jedne gatunki wybierają zacienione przybrzeża, inne oświetlone, wolne przestrzenie nadwodne. Jaja – zwężone na jednym końcu – składane są na powierzchni wody, jedno obok drugiego. Larwy rozwijają się w środowisku wodnym. Oddychają, wystawiając ponad powierzchnię wody specjalną rurkę znajdującą się na odwłoku. Pozycja, jaką przyjmują w wodzie, jest charakterystyczna dla danego gatunku – larwy pospolitego komara brzęczącego wiszą głową w dół, natomiast widliszka układają się poziomo pod powierzchnią wody. Larwy komarów są bardzo płochliwe i zaniepokojone szybko nurkują. Na ogół żywią się rozkładającą się materią organiczną; tylko niektóre z gatunków są drapieżcami. Poczwarki komarów, w przeciwieństwie do poczwarek innych owadów, są bardzo ruchliwe. Okres rozwoju jednej generacji jest zróżnicowany i może trwać, w zależności od gatunku, od kilku dni do roku.

W tropikach komary roznoszą wiele bardzo groźnych chorób, takich jak malaria, żółta febra, denga, filariozy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, gorączka doliny Rift. W Polsce zagrożenia te nie występują, chociaż nie można wykluczyć, że w miarę ocieplania się klimatu w Europie, zwłaszcza w jej południowej części, stopniowo zaczną się pojawiać.

Ochrona przed komarami w naszym kraju polega przede wszystkim na stosowaniu środków repelentnych nanoszonych na powierzchnię ciała. W terenie akcje chemicznego ograniczania liczebności dorosłych postaci komarów mają znaczenie lokalne i raczej propagandowe. Również skazane na porażkę – ewentualnie o niewielkim znaczeniu lokalnym – wydają się metody genetyczne (wykorzystywane ostatnio np. w Brazylii) zmierzające do likwidacji lokalnych populacji komarów poprzez wprowadzenie do nich bezpłodnych samców, które wprawdzie kopulują z samicami, lecz ich nie zapładniają, albo poprzez wprowadzenie do populacji „genu letalnego” (po wcześniejszej modyfikacji genetycznej) powodującego zamieranie larw w trakcie rozwoju. Całkowite wytępienie komarów doprowadziłoby do przerwania łańcucha pokarmowego, w którym ich larwy są istotnym składnikiem diety wielu zwierząt (ryb, płazów).

Komary XXS
Kuczmany (Ceratopogonidae) to rodzina niewielkich muchówek, w Polsce licząca 215 gatunków zasiedlających różne środowiska: wodne, ziemnowodne i lądowe. Z wyglądu bardzo przypominają komary, ale są zarówno od nich, a także od meszek, znacznie mniejsze – długość ich ciała wynosi zaledwie 1–5 mm. Dorosłe osobniki za dnia wybierają wilgotne, zacienione kryjówki (np. na spodniej stronie liści), często w pobliżu stojącej wody. Larwy rozwijają się w wodach stojących, w płytkich zbiornikach wodnych, w mule, piasku, wilgotnej glebie, gnijących liściach i dziuplach drzew.

Są wśród kuczmanów gatunki żywiące się nektarem kwiatowym, ale są także drapieżne (żywiące się krwią – hematofagiczne), które atakują ssaki (również człowieka), ptaki, a nawet owady innych gatunków. Na terenie Polski występuje 49 gatunków należących do hematofagicznego rodzaju Culicoides oraz Forcipomyia sibirica, które mogą powodować poważne zagrożenia dla zwierząt hodowlanych, szczególnie w terenach górskich i podgórskich. Niektóre gatunki są niebezpieczne również dla ludzi, ponieważ przez ukłucie potrafią przenieść do organizmu człowieka patogenne arbowirusy, filarie (należą do nicieni) i pierwotniaki. Krwiopijne samice (podobnie jak u komarów tylko one odżywiają się krwią) atakują zazwyczaj przed zmierzchem lub o wschodzie słońca. W miejscu ukłucia pozostaje bolesny ślad w postaci ropiejącej grudki, która znika dopiero po tygodniu. Kuczmany atakują ssaki, podlatując z ziemi i roślin. Są maleńkie, więc docierają nawet do miejsc osłoniętych odzieżą i włosami.

Ochrona przed kuczmanami, podobnie jak przed komarami i meszkami, polega na stosowaniu repelentów, a najlepiej unikaniu miejsca wzmożonego występowania tych owadów.

Komary XXL
Komarnice (koziułki) wyglądem przypominają komary, ale są znacznie od nich większe (osiągają długość 2–6 cm). Budzą lęk, a są całkowicie niewinne – nie gryzą ludzi. Wlatują do domów podczas letnich wieczorów, bo są aktywne nocą i zwabia je światło. Mają charakterystyczne długie, cienkie i bardzo delikatne odnóża, które łatwo odrywają się od reszty ciała, nitkowate, składające się z kilkunastu członów czułki oraz jedną parę błoniastych skrzydeł. W odróżnieniu od większości muchówek są słabymi lotnikami i łatwo je złapać. Dorosłe odżywiają się nektarem albo wcale nie pobierają pokarmu, wykorzystując do kilkudniowego życia i spełnienia swojej zasadniczej funkcji życiowej (rójki i złożenia jaj) substancje zapasowe zgromadzone w organizmie w trakcie życia larwalnego. Rójka komarnic odbywa się zwykle dwa razy w roku: od maja do połowy lipca oraz od sierpnia do października. Jaja są składane do gleby, na jej powierzchni, na niskich roślinach, a także na spróchniałych pniakach drzew. Jedna samica może złożyć od 250 do 600 jaj.

Szare larwy komarnic mają zwężające się ku głowie, podłużne, walcowate ciało, bez odnóży. Zazwyczaj ostatni segment odwłokowy ma kilka palczastych wyrostków. Larwy żerują początkowo na próchnicy i gnijących resztkach roślin, a potem ogryzają korzenie. Są aktywne nocą, ale w pochmurne dni mogą wychodzić na powierzchnię gleby i ogryzać nadziemne części roślin. Chętnie żerują na korzeniach drzew, krzewów i upraw warzywnych różnych gatunków roślin. Mogą też odżywiać się kiełkującymi nasionami. Spełniają w związku z tym ważną funkcję w ekosystemie. Niektóre gatunki żerują na korzeniach traw oraz innych roślin i jako szkodniki upraw leśnych, zbóż, warzyw i sadów mogą powodować pewne straty ekonomiczne.

Komarnice rozprzestrzeniły się w całej Palearktyce, najliczniej spotyka się je w północno-zachodnim jej regionie. Dotychczas na świecie opisano około 14,5 tys. gatunków, w Polsce około 80.